KĄCIK LOGOPEDYCZNY

ROZWÓJ DZIECKA:
NIEMOWLĘCTWO - 0-12 MIESIĘCY

• W okresie niemowlęcym zabawa dziecka ma charakter manipulacyjny dzięki coraz bardziej rozwijającemu się odruchowi chwytania może ono "badać" różne przedmioty za pomocą dotyku, podrzucania ich, stukania, oglądania i wkładania do buzi. ulubioną zabawą jest wtedy wyrzucanie zabawek z łóżeczka i obserwowanie tej czynności. stymulowanie "badawczych" czynności dziecka może się odbywać przez dostarczanie mu nowych przedmiotów (zabawek). Nowe przedmioty zainteresują dziecko pod warunkiem, że występują one razem z bliskim dziecku dorosłym, który manipuluje przedmiotem, włączając do tego działania mowę.

0-3 MIESIĄCE

• kształtowanie sprawności ruchowej - w miarę swojego rozwoju dzidziuś zaczyna ruszać główką i ciałem, częściej patrzy w prawą stronę. Zaczyna też fikać nóżkami, dlatego prośba do Rodziców, aby nie przykrywać go żadnym kocykiem, aby miał swobodę ruchów. W otoczeniu malucha powinny znajdować się zabawki i to w dodatku ciągle zmieniane, aby dzidziuś się nie nudził. Proszę, drodzy Rodzice, kładźcie je w zasięgu jego wzroku, aby wymusić u niego ruchy ciałka. Z czasem też, leżąc na brzuszku zacznie na widok ciekawej zabawki podnosić główkę.
• umiejętności manualne, koordynacja oko-ręka - przygląda się zabawkom w zasięgu jego wzroku, a najchętniej swoim małym paluszkom; potrafi śledzić je wzrokiem mowa, umiejętności werbalne - wsłuchuj się w płacz dziecka, każdy jego ton to inna przyczyna, zaczyna gaworzyć, przysłuchuje się różnym dźwiękom.
• myślenie abstrakcyjne, uczenie się - dziecko lubi patrzeć na to co je otacza i przysłuchiwać się dźwiękom z otoczenia, zaczyna zauważać związek między zachowaniem a określoną reakcją.
• rozwój społeczno-emocjonalny - Maluch potrzebuje kontaktu z rodzicami, karmienie jest okazją do bliskości z mamą, w drugim miesiącu potrafi się uśmiechnąć.

4-6 MIESIĘCY

• kształtowanie sprawności ruchowej - maluszek już potrafi przewrócić się na boczek szukając np. jakiejś zabawki. Możecie, drodzy Rodzice wzmocnić ruchy jego główki poruszając się po pokoju, co spowoduje wodzenie wzrokiem za wami. Maluszek bardzo lubi leżeć na brzuszku podnosząc już przednią część tułowia.
• umiejętności manualne - maluch uwielbia rutynę, czuje się wtedy bezpieczny, zaczyna bawić się z użyciem obu rączek.
• mowa, umiejętności werbalne - zaczyna porozumiewać się śmiechem, gaworzy już w kierunku danej osoby, coraz więcej dźwięków ma w swoim repertuarze.
• myślenie abstrakcyjne, uczenie się - ma swoje ulubione zabawki i wie jak się już nimi bawić, zaczyna rozpoznawać siebie w lusterku.
• rozwój społeczno-emocjonalny - nawołuje rodziców różnymi dźwiękami, ma swoją ulubioną zabawkę, pokazuje nieśmiałość w obecności obcej osoby.

7-9 MIESIĄCY

• kształtowanie sprawności ruchowej - Ćwiczcie z dzidziusiem siedzenie i naokoło połóżcie różne zabawki w różnej odległości od dziecka. Maluch jak będzie chciał, to dosięgnie nawet najbardziej oddalonej zabawki - jest to ćwiczenie ciała i równowagi, gdy maluch troszkę podrośnie - stawiajcie go na ziemi aby wyczuł ciężar swojego ciałka.
• umiejętności manualne - coraz lepiej koordynuje obiema rączkami, umie już bawić się zabawkami.
• mowa, umiejętności werbalne - bardzo chętnie powtarza dźwięki wydawane przez ciebie, szuka źródła dźwięków dochodzących do niego.
• myślenie abstrakcyjne, uczenie się - rozpoznaje osoby rzadko widziane, chowajcie mu zabawki pod kocykiem - uwielbia je szukać i odkrywać, lubi szamotać zabawkami i słuchać ich dźwięku jaki wydają.
• rozwój społeczno-emocjonalny - zaczyna interesować się obcymi dorosłymi i maluchami.

10-12 MIESIECY

• kształtowanie sprawności ruchowej - uwaga na meble: ostre końce, narożniki! Nasz maluszek może się nieźle poturbować w czasie próby chodzenia. Pomóż maluchowi zebrać się na odwagę i zrobić pierwszy krok poprzez trzymanie go za rączki i powolne oddalanie się.
• umiejętności manualne - bawi się już twórczo zabawkami np. turlanie zabawkami, wyciąganie z pojemników różnych przedmiotów.
• mowa, umiejętności werbalne - próbuje wymawiać sylaby a nawet czasami cały wyraz, próbuje wykonać polecenia.
• myślenie abstrakcyjne, uczenie się - uważaj co robisz, bo pilne oczy twojego maluszka będą cię naśladować! Potrafi skupić się na prostych czynnościach.
• rozwój społeczno-emocjonalny - uwielbia pieszczoty i wspólne zabawy z najbliższymi.

WIEK PONIEMOWLĘCY

• W tym przedziale wiekowym nasza pociecha rozwija się bardzo szybko. Z każdym dniem możemy obserwować jego postępy w chodzeniu, poruszaniu się na pojazdach, mówieniu itp. Kontakt z dziećmi na początku ogranicza się do obserwacji aż w wieku 3 lat czynnie uczestniczy we wspólnej zabawie z rówieśnikami.

12-24 MIESIĘCY

• kształtowanie sprawności ruchowej - maluch umie już podnieść zabawkę, ciągnąć i np. jednocześnie maszerować; ku zadowoleniu tatusiów umie już kopnąć piłkę; porusza się w rytm muzyki.
• umiejętności manualne - maluje plamy i kreski, trzyma przedmioty w obu rączkach, umie już poradzić sobie z prostymi układankami, lubi zabawy plasteliną, gliną, piaskiem, lubi turlać i łapać piłkę, potrafi ułożyć kilka klocków jeden na drugim, w miarę precyzyjnie przelewa wodę z jednego naczynia w drugie, pomaga w czynnościach ubierania i rozbierania, coraz więcej uwagi skupia przy oglądaniu książeczek, potrafi chwytać coraz drobniejsze przedmioty i podawać je na zawołanie, potrafi rytmicznie podawać dźwięki.
• mowa, umiejętności werbalne - słucha piosenek i rymowanek, powtarza niektóre dźwięki i czynności, próbuje nawet śpiewania piosenek, potrafi nazwać przedmioty, osoby na wskazanym obrazku.
• myślenie abstrakcyjne, uczenie się - potrafi wykonać skomplikowane zajęcia jak ułożenie elementów prostej układanki; rozwiązuje proste zadania jak zdejmowanie pokrywy z pudełka by zajrzeć do wnętrza; uczy się rozumienia podstawowych pojęć dotyczących ilości i objętości, używa wyobraźni w zabawie z wykorzystaniem zabawek; zaczyna penetrować szafki, szuflady; rozpoczęte zadanie zwykle kontynuuje do końca. Manipuluje przedmiotami oglądając je szczegółowo, uwielbia zabawy wymagające wyobraźnię, naśladuje zachowania rodziców.
• rozwój społeczno-emocjonalny - dąży do samodzielności w ubieraniu i jedzeniu, potrafi jeść samodzielnie łyżeczką czy widelcem, samodzielnie szczotkuje zęby uczy się pojęcia "dzielenia" z innymi dziećmi.

25-36 MIESIĘCY

• kształtowanie sprawności ruchowej - potrafi przeskakiwać niskie przeszkody, a także je omijać, próbuje chodzić na równoważni, potrafi pedałować na rowerku, precyzyjnie naśladuje czyjeś ruchy, gesty odtwarza scenki np. z bajek.
• umiejętności manualne - nawleka na nitkę duże elementy, potrafi namalować prosty symbol, radzi sobie z zabawkami wymagającymi odpowiedniego dopasowania, umie zapinać i rozpinać guziki, potrafi korzystać z różnych przyborów, potrafi zbudować złożoną wieżę, umie posługiwać się nożyczkami, umie uporządkować swój pokój, coraz lepiej rysuje.
• mowa, umiejętności werbalne - uwielbia gdy rodzice czytają mu bajkę na dobranoc, zadaje mnóstwo pytań.
• myślenie abstrakcyjne, uczenie się - umie rozróżnić kolory np. dopasować klocki o tym samym kolorze, umie segregować zabawki wg danego rodzaju, zaczyna rozumieć pojecie "czas" - teraz-później, dzisiaj-jutro, umie porównać przedmioty umie przewidzieć pewne czynności np. przewrócenie kubka powoduje wylanie napoju.
• rozwój społeczno-emocjonalny - uczy się pojęcia "dzielenia" z innymi dziećmi zaczyna dbać o swoje zabawki.

WIEK PRZEDSZKOLNY 3-7 ROK ŻYCIA

• Typowym wiekiem zabawy jest wiek przedszkolny. Zabawa dostarcza wielu przeżyć i jest niezbędna do prawidłowego rozwoju dziecka. Jest dominującą formą aktywności.

3 LATA

• Dzieci w tym wieku często nadają swym zabawom charakter ruchowy i dlatego należy stworzyć tę przestrzeń. Inne dzieci wola budować i dla nich również należy wygospodarować kąciki pozwalające na ukrycie się ze swoją zabawą. Na tym etapie rozwoju dziecko przechodzi już z rysowania bazgroł do rysowania człowieka. Na początku jest to głowonóg, którego narysowanie jest wielką trudnością wymaga to, bowiem prawidłowego chwytu pisarskiego i zsynchronizowania pracy oko - ręka. Wymaga to również odpowiedniego nacisku ręki na narzędzie pisarskie. Dzieci zaczynają interesować się narodzinami niemowląt.
• kształtowanie sprawności ruchowej -wchodząc po schodach stawia nogi na przemian. Potrafi pedałować na rowerku o trzech kółkach.
• umiejętności manualne - je samo, niewiele upuszczając, nalewa z dzbanka, potrafi samo nałożyć buty.
• mowa, umiejętności werbalne - mówiąc używa liczby mnogiej, zna kilka wierszy.
• rozwój społeczno-emocjonalny - odnajdują swoje miejsce w grupie - Zabawy tematyczne zbliżają dzieci do siebie. Trzylatki nie potrafią jeszcze współdziałać ze sobą w zabawie, ale chętnie uczestniczą w zabawie.
• uczenie się - dziecko jest najbardziej chłonne ucząc się nazywania przedmiotów, wykonywania czynności i własnych doznań, również słownego określenia skutków. Skupia się na działaniu i uświadamia sobie sens tego, co czyni.

4 LATA

• Wiele zabaw tematycznych dzieci prowadzą na otwartej przestrzeni, doprowadzają do końca podejmowane przez siebie działania.
• kształtowanie sprawności ruchowej - podskakuje na jednej nodze.
• umiejętności manualne - potrafi naśladować rysowanie kwadratu, potrafi umyć i wytrzeć twarz i ręce, myje samo zęby, umie narysować człowieka z głową, rękami i nogami, potrafi się samo ubrać i rozebrać pod nadzorem, zawiązuje sznurowadła.
• myślenie abstrakcyjne, uczenie się - potrafi policzyć cztery przedmioty, pokazując palcami, może wychodzić samo na podwórko (nie przechodząc przez podwórko)
• rozwój społeczno-emocjonalny - potrafi bawić się z innymi dziećmi, odnajdywanie swojego miejsca w grupie. Dzieci 4 - 5 letnie łączą się w dwójki lub trójki.

5 i 6 LAT

• Dzieci wykorzystują w swoich zabawach bardzo wiele różnorodnych przedmiotów i to dobierając je celowo do przeprowadzonej zabawy, dominują zabawy przedmiotowe. Ważna jest tu rola rodziców, którzy powinni doradzać, nieść pomoc, prezentować propozycje. Rozpoczyna się zainteresowanie posiadaniem własnego dziecka, które objawia się podczas zabaw.
• rozwój społeczno-emocjonalny- W większych zespołach bawią się dzieci sześcioletnie.
• umiejętności manualne - samo ubiera się i rozbiera, zdarza się często że dzieci mają problem z nazwaniem kolorów chociaż odróżniają odmienność przedmiotów o innej barwie. Na pewno poprzez spokojne powtórzenia opanuje tę umiejętność należy jedynie nie zniechęcać malucha do tego poprzez swoje zniecierpliwienie.
• uczenie się - potrafi policzyć prawidłowo dziesięć przedmiotów, liczy palce, rozróżnia i umie nazwać monety, potrafi napisać swoje imię, umie napisać cyfry od 1-5. W ten sposób poznaje opór podłoża w stosunku do swojego ciała, poznaje swoje możliwości panowania nad otoczeniem. Zawzięcie otwiera i zamyka pudełka, drzwi, sprawdza czy otwarte można zamknąć, a zamknięte otworzyć i czy one może o tym decydować. Ustawia przedmioty w szeregu i przestawia kolejność na różne warianty, spostrzega efekt tego działania i zauważa że może o tym decydować.
• mowa, umiejętności werbalne - Zabawy wprowadzające rytm jako naturalny czynnik w życiu. Rymowanki, wierszyki, wyliczanki są najlepszym materiałem roboczym do doskonalenia umiejętności późniejszego swobodnego mówienia. Takie zajęcia rozwijają u dziecka zdolność do skupiania się na rytmach pełni również funkcję w poznawaniu świata. Pozwala maluchowi na; rozróżnienie i łączenie podobnych, różnych elementów oraz przewidywać było, jest, będzie. Zdolność skupiania się na regularności jest podstawą inteligencji człowieka.
• rozwój społeczno-emocjonalny - odnajdywanie swojego miejsca w grupie rówieśniczej, wspólnocie. Każdy rodzaj zabawy odgrywa w rozwoju dziecka swoistą rolę, toteż w przedszkolu każdy z nich powinien mieć warunki istnienia. Zabawy konstrukcyjne kierują aktywność dziecka ku wytworzeniu czegoś.

7 LAT

Siedmiolatkom czasami trudno jest oderwać się od tego, co w danym momencie robią - czytania, oglądania telewizji czy czegokolwiek innego. Należy, zatem uprzedzić zawczasu to co mają zrobić po wykonywanej w danym momencie czynności.

Dla rozwoju społecznego dziecka istotne są: układ stosunków, atmosfera, postawy, przekonania i tryb życia w domu rodzinnym, zamierzone oddziaływania na terenie klasy i szkoły, swobodne obcowanie dziecka z rówieśnikami, które zaledwie w pewnej części dostępne jest obserwacji dorosłych i które podlega swoistym prawom rozwoju. Życie emocjonalne siedmiolatka jest dość rozwinięte.

Rodzice w swoim postępowaniu wobec dziecka odwołują się najczęściej do uczuć przezeń przeżywanych (przyjemności, przykrości, bólu, strachu itp.) lub do uczuć, jakie żywi ono w stosunku do najbliższego otoczenia, toteż motywacja postępowania oparta na uczuciach nie jest dziecku obca.

Rozwój procesów poznawczych: wrażeń, spostrzeżeń, myślenia, pamięci, dokonujący się w procesie i w związku z procesem uczenia się, zetkniecie, się z wieloma nowymi dziedzinami wiedzy rodzi i rozwija uczucia poznawcze, kształtuje zainteresowania.



Ćwiczenia warg:

1. Ściągnij wargi, jak przy samogłosce U, a następnie spłaszcz je, cofając kąciki, jak przy artykulacji I - powtórz te ruchy kilkakrotnie.
2. Cofnij kąciki ust, a następnie otwieraj i zamykaj usta.
3. Wciągaj powietrze wargami ściągniętymi.
4. Cmokaj.
5. Zagwiżdż parę razy na jednym tonie.
6. Zamknij wargi i przesuń usta w lewą, a potem w prawą stronę.
7. Utrzymuj między wargami ołówek.
8. Wpraw wargi w drganie (parskanie - mów: PRRR..).
9. Ssij górną wargę, a potem dolną.
10. Dmuchaj na płomień świecy, na watkę lub kulkę papieru.
11. Wymawiaj coraz szybciej połączenie samogłosek AU, szeroko otwierając wargi przy A i ściągając je mocno przy U.
12. Graj na organkach lub grzebieniu.
13. Trzymaj wargami kartkę papieru, którą ktoś usiłuje wyciągnąć.
14. Zaciśnij zęby i rozciągnij wargi, aby zęby były widoczne. Powtórz ćwiczenie kilkakrotnie.
15. Zaciśnij zęby i cofaj mocno na zmianę prawy i lewy kącik warg.
16. Zamknij usta, ściągaj je i przesuwaj ściągnięte w lewą stronę, a potem w prawą.
17. Przy rozchylonych szczękach wciągaj wargi do środka ust.
18. Cofnij kąciki warg, a następnie opuszczaj i unoś dolną szczękę.

Ćwiczenia języka:

1. Wysunięty język przesuwaj poziomo z jednej strony w drugą.
2. Wysuń język, skierowany możliwie jak najbardziej w prawa stronę, a następnie przesuwaj go w linii poziomej w stronę przeciwną, starając się, aby podczas zmiany położenia, był jak najdalej wysunięty na zewnątrz.
3. Przesuwaj wysunięty język wokół szeroko otwartych war, tzn. oblizuj górną i dolną wargę.
4. Oblizuj wargi podczas coraz szerszego ich otwierania.
5. Wysuń język w linii prostej, jak najdalej na zewnątrz, utrzymując go w płaszczyźnie poziomej.
6. Wysuń język jak najdalej z jamy ustnej, a następnie go schowaj.
7. Przesuwaj język po zewnętrznych powierzchniach górnych i dolnych zębów.
8. Puść dolną szczękę i połóż swobodnie bezwładny (spłaszczony i rozszerzony) język na dolnej wardze tak aby jego boki dotykały kącików warg.
9. Wysuń język do przodu w płaszczyźnie poziomej i cofaj go do poprzedniej pozycji.
10. Dotykaj końcem języka na zmianę dolnych i górnych zębów przy silnie opuszczonej dolnej szczęce.

Inne:

1. Powoli, swobodnie wdychaj i wydychaj powietrze (nabierz powietrze i wypuść go) przez nos zamkniętych ustach.
2. Powtórz ćwiczenie poprzednie z jedną dziurką nosa zaciśniętą, a następnie zamknij druga dziurkę.
3. Wykonaj głęboki wdech przez nos i wydech przez otwarte szeroko usta; przy wydechu zaciśnij nos.
4. Wykonaj wdech przez usta i wydech przez nos.
5. Zrób wdech i wydech szeroko otwartymi ustami.
6. Dmuchaj przez usta.
7. Ćwicz wciąganie powietrza przez nos (2-3 razy) i wydychaj szeroko otwartymi ustami.
8. Chrząkaj. Ćwiczenie polega na gwałtownym wyrzucaniu powietrza przez nos, z równoczesnym usiłowaniem zatrzymania go.
9. Wykonaj wdech, naśladujący ziewanie, a więc z ustami szeroko otwartymi. Wydech powinien być połączony z wymawianiem samogłoski (np. A, Ą, E, Ę, I, O, U, Y) głośno lub szeptem.
10. Unoś i opuszczaj w czasie w czasie wymawiania głosek podniebienie miękkie przy szeroko otwartych ustach i obserwuj jego ruchy w lusterku.
11. Wymawiaj krótko samogłoski przy szeroko otwartych ustach. W lusterku widoczne są ruchy podniebienia miękkiego i tylnej ściany gardła.
12. Gwiżdż. Początkowo z zatkanym nosem, później stopniowo ucz się gwizdać bez zaciskania nosa.
13. Zatrzymaj powietrze w jamie ustnej. Nadmij oba policzki jednocześnie, potem naprzemiennie, w końcu powietrze wypuść nosem.
14. Wciągnij policzki do wewnątrz jamy ustnej, a następnie je rozluźnij. Powtórz to parokrotnie.
15. Wypowiadaj sylabę APA z przedłużonym momentem zamknięcia warg w czasie artykulacji (wymawiania) głoski P.
16. Wypowiadaj sylabę z głoską P na końcu, przedłużając zamknięcie warg, np., AP, OP, UP, EP, IP.
17. Wypowiadaj sylaby ze spółgłoską P na początku: PA, PO, PE, PU, PY. Moment zwarcia (zamknięcia warg) przy P należy przedłużać.

Ćwiczenia pochodzą z książki "Co należy wiedzieć o chorobie neuronu ruchowego (MND)?" Barbara Tomik, Bożena Jóźwiak; www.mnd.pl